ناباروری مردان

ناباروری مردان یکی از علل شایع ناباروری در زوج‌هاست و حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد موارد ناباروری را به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم شامل می‌شود. تشخیص دقیق علت و انتخاب روش درمانی مناسب، نقش بسیار مهمی در افزایش شانس بارداری طبیعی یا موفقیت روش‌های کمک‌باروری دارد. در این مقاله به بررسی راه‌های تشخیص و درمان ناباروری مردان بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) می‌پردازیم.

تجزیه‌وتحلیل مایع منی (Semen Analysis)

اولین و مهم‌ترین اقدام در بررسی ناباروری مردان، انجام آزمایش مایع منی است. این آزمایش پارامترهایی مانند تعداد اسپرم، تحرک، شکل طبیعی اسپرم و حجم مایع منی را ارزیابی می‌کند.

توصیه‌های WHO برای تکرار آزمایش مایع منی

  • اگر یک یا چند پارامتر مایع منی مرد خارج از محدوده‌های مرجع WHO باشد، توصیه می‌شود آزمایش پس از حداقل ۱۱ هفته تکرار شود.
  • اگر تمام پارامترهای مایع منی در محدوده طبیعی WHO قرار داشته باشند، نیازی به تکرار آزمایش وجود ندارد.

 جدیدترین راهنمای آزمایشگاهی WHO، محدوده‌های مرجع استاندارد و روش‌های صحیح جمع‌آوری و آنالیز مایع منی را مشخص کرده است که نقش مهمی در تشخیص دقیق ناباروری مردان دارد.

ناباروری با علت نامشخص در زوج‌ها

چه زمانی ناباروری با علت نامشخص مطرح می‌شود؟

بر اساس توصیه WHO، تشخیص «ناباروری با علت نامشخص» زمانی مطرح می‌شود که:

  • پس از ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون جلوگیری بارداری رخ ندهد؛
  • شرح حال پزشکی و معاینه فیزیکی زن و مرد طبیعی باشد؛
  • تخمک‌گذاری و باز بودن لوله‌های رحمی در زن تأیید شود؛
  • پارامترهای مایع منی مرد در محدوده‌های طبیعی WHO قرار داشته باشند.

در این شرایط، ناباروری مردان به‌صورت آشکار وجود ندارد، اما همچنان بارداری اتفاق نمی‌افتد.

درمان ناباروری مردان

استفاده از آنتی‌اکسیدان‌ها

در مردانی که دچار ناباروری هستند و پارامترهای مایع منی آن‌ها خارج از محدوده طبیعی WHO است، سازمان جهانی بهداشت توصیه قطعی موافق یا مخالفی برای مصرف مکمل‌های آنتی‌اکسیدان ارائه نکرده است.

🔹 اگرچه تغذیه سالم در دوران پیش از بارداری اهمیت زیادی دارد، اما تأثیر دقیق آنتی‌اکسیدان‌ها بر درمان ناباروری مردان با علل مشخص هنوز به‌طور قطعی اثبات نشده است.

درمان واریکوسل و نقش آن در ناباروری مردان

آیا درمان واریکوسل ضروری است؟

برای مردانی که:

  • دچار ناباروری مردان هستند،
  • واریکوسل بالینی دارند،
  • و پارامترهای مایع منی آن‌ها غیرطبیعی است،

WHO پیشنهاد می‌کند که درمان واریکوسل (جراحی یا رادیولوژیک) بر مدیریت انتظاری (عدم درمان) ترجیح داده شود.

🔹 این توصیه مخصوص مردانی است که از روش‌های کمک‌باروری (ART) استفاده نمی‌کنند.

انتخاب نوع درمان واریکوسل

WHO توصیه می‌کند درمان واریکوسل به یکی از روش‌های زیر انجام شود:

  • جراحی
  • درمان رادیولوژیک (آمبولیزاسیون)

انتخاب روش مناسب به عوامل زیر بستگی دارد:

  • امکان‌پذیری روش
  • دسترسی به پزشک متخصص و آموزش‌دیده
  • ترجیح بیمار

بهترین روش جراحی واریکوسل

برای مردانی که تحت جراحی واریکوسل قرار می‌گیرند، WHO پیشنهاد می‌کند:

جراحی میکروسکوپی به‌عنوان روش ارجح انتخاب شود.

🔹 شایع‌ترین روش، میکروجراحی ساب‌اینگوینال است که نسبت به سایر روش‌ها عوارض کمتر و نتایج بهتری دارد.

در صورت عدم دسترسی به جراحی میکروسکوپی، می‌توان از روش‌های دیگر مانند:

  • جراحی اینگوینال
  • جراحی رتروپریتونئال
  • یا لاپاراسکوپی
    استفاده کرد.

مدیریت خط اول در ناباروری با علت نامشخص

برای زوج‌هایی که دچار ناباروری با علت نامشخص هستند، WHO توصیه می‌کند:

مدیریت انتظاری (Expectant Management) بر تلقیح داخل رحمی بدون تحریک تخمدان (Unstimulated IUI) ترجیح داده شود.

مدیریت انتظاری شامل چیست؟

  • آموزش سبک زندگی سالم
  • تعیین زمان‌های بارور چرخه قاعدگی
  • پیگیری منظم بدون مداخله پزشکی

⏱ در اغلب مطالعات، مدت مدیریت انتظاری بین ۳ تا ۶ ماه در نظر گرفته شده است.

تشخیص و درمان ناباروری مردان نیازمند بررسی دقیق، استفاده از آزمایش‌های استاندارد و انتخاب درمان متناسب با علت زمینه‌ای است. پیروی از راهنماهای معتبر مانند توصیه‌های WHO می‌تواند شانس موفقیت درمان و رسیدن به بارداری را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد.