حفظ باروری در کودکان

در سالهای اخیر پیشرفت در غربالگری و تشخیص سرطان و به تبع آن تعداد کودکانی که از سرطان نجات پیدا می کنند افزایش یافته ولی بسیاری از بیمارانی که تحت درمان های آنکولوژیک قرار می گیرند متحمل آسیب های دائمی گنادها ناشی از شیمی درمانی یا رادیوتراپی می شوند .

دخترانی که بعد از بلوغ درمان گنادوتوکسیک دریافت می کنند و در معرض خطر نارسایی حاد تخمدان قرار می گیرند باید انجماد تخمک و یا جنین قبل از شروع درمان را در نظر بگیرند ولی بهترین گزینه موجود برای کودکان دختر مبتلا به سرطان که هنوز به سن بلوغ نرسیده اند انجماد بافت تخمدان قبل از شروع درمان های گنادوتوکسیک و پیوند مجدد آن بعد از بهبودی است البته در صورتیکه بیمار مبتلا به سرطان متاستاتیک تخمدان باشد این روش قابل استفاده نیست و باید از روش تکامل اووسیت نابالغ در محیط آزمایشگاه بهره جست .

آموزش و مشاوره در مراکز درمان سرطان کودکان در خصوص حفظ باروری همراه با دسترسی و ارجاع مناسب قبل از شیمی درمانی  و پرتو درمانی و در نهایت دستورالعمل های موجود برای حفظ باروری در کودکان سرطانی همگام با دستاوردها و روش های جدید و اثبات شده و امکانات موجود در مراکز درمانی و تخصصی باید مرتبا به بروز رسانی شود و در اختیار تیم درمانی سرطان کودکان قرار گیرد.

بروز سرطان در جمعیت جوان و زندگی طولانی مدت پس از بیماری در حال افزایش است. همچنین بیش از 10 درصد از تمام سرطان ها در بیماران جوان تشخیص داده می شوند

بدخیمی هایی که در سنین جوانی در زنان رخ می دهد عمدتاً عبارتند از:

  • بیماری های خونی
  • سرطان پستان
  • سرطان کولورکتاش
  • سرطان تیروئید
  • سرطان دهانه رحم و ملانوم

 پیشرفت در درمان این سرطان ها امید به زندگی را افزایش داده است. با این حال، درمان های ضروری، می تواند تاثیر منفی بر باروری آینده داشته باشد عوامل ضد نئوپالستیک و تشعشعات باعث اختلالات گسترده فولیکول در هر دو جنبه کمی و کیفی می شوند. از اولین مطالعات اولیه، حفظ باروری در کودکان با گزینه های مختلف صدها تولد زنده برای کودکان بازمانده از سرطان به همراه داشته است. 

مکانیسم های اختلال عملکرد تخمدان ناشی از شیمی درمانی و رادیو درمانی به تدریج برای حمایت از توسعه عوامل محافظت کننده از باروری مشخص شده است. با این حال، هنوز پرسش های زیادی برای افزایش اثربخشی و همچنین اطمینان از ایمنی حفظ باروری باقی مانده است.

در واقع بیشتر درمانهای رایج و موثر سرطان، موجب توقف رشد سلول هایی می شود که تکثیر سریعی دارند، این شامل سلول های زایای بیضه و تخمدان هم می شود و ممکن است منجر به اختلال موقت یا دائمی سیستم تولید مثل شود.

شیمی درمانی، پرتودرمانی و جراحی می توانند در آینده بر روی سیستم باروری کودک تاثیر بگذارند. اما خطر ناباروری بستگی به نوع سرطان، دوز داروهای شیمی درمانی، مقدار اشعه در پرتو درمانی و روش جراحی دارد.

البته عقیمی پس از درمان سرطان، اغلب دائمی نیست. مردان به خاطر نوع سلول های اسپرم ساز در بیضه، حتی با مقادیر کم اسپرم سازی، مدتی بعد از پایان درمان می توانند به وضعیت مطلوب برسند ولی زنان ذخیره تخمک محدودی دارند و اگر حین درمان تخمدان آسیب زیادی ببیند، ممکن است توانایی باروری شان را برای همیشه از دست بدهند

اگر سرطانهایی که سیستم تولید مثل زنان را درگیر می کنند، همانند سرطان تخمدان و رحم را کنار بگذاریم، در حقیقت درمان های سرطان همانند جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی هستند که در بسیاری مواقع آسیب هایی غیرقابل بازگشت به تخمدانها و ارگانهای تولیدمثل وارد میکنند.

درمان سرطان با عواملی مانند دوز بالا alkylating  و تابش به لگن، که باعث تقلیل ذخیره تخمدان می شود، اشعه درمانی مغز که محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-گناد را تحت تاثیر قرار می دهد و برداشتن جراحی سیستم تولید مثل، احتمال داشتن فرزند بیولوژیکی را کاهش می دهد.

با این وجود غالباً دشوار است که تعیین کرد کدام بیماران به دنبال درمان سرطان نابارور می شوند. در نتیجه حفظ باروری در کودکان مبتلا به سرطان باید در برنامه جهت مشاوره دقیق تر، گنجانده شوند

با توجه به موفقیت های چشم گیر در درمان و حفظ باروری در کودکان و نوجوانان مبتلا به سرطان و برای افزایش کیفیت زندگی این افراد، توجه به مسئله حفظ باروری ضروری است وقتی کودکی مبتلا به بدخیمی می شود و با سرطان دست و پنجه نرم می کند، والدین آنقدر درگیر بهبودی و فرآیند درمان هستند که فکر در مورد باروری بسیار دور از ذهن است.

 اما با روند افزایش شانس بهبودی در کودکان مبتلا به سرطان، روزی فرا خواهد رسید که کودک مبتلا به سرطان امروز، پدر یا مادر آینده خواهد شد و این افزایش امید به زندگی در مبتلایان به سرطان در سن باروری، تمرکز بر کیفیت زندگی دراز مدت، از جمله حفظ توانایی باردار شدن بیولوژیکی در کودکان را افزایش داده است البته هیچ کس با اطمینان کامل نمی تواند عقیمی یا باروری کودک مبتلا به سرطان در آینده را پیش بینی کند.

اگر چه پیش بینی باروری کودک مبتلا به سرطان در آینده هنوز در مراحل تحقیقاتی است و به نتیجه واضح و روشنی نرسیده است، ولی این مساله روشن است که داروهای ضد سرطان معمولا باعث تخریب و آسیب عملکرد تخمدان می شوند که در نتیجه آن تخمک های نابالغ تولید شده در همان حال باقی مانده و توانایی بالغ شدن توسط بدن را پیدا نمی کنند. 

یعنی علی رغم پیشرفت در درمان سرطان، کودکان دختر ممکن است از سرطان نجات یابند اما تاثیر منفی رژیم های شیمی درمانی و پرتو درمانی ضروری بر باروری آینده بیماران می تواند باقی بماند رژیم درمانی شامل عواملalkylating  و پرتو درمانی در غدد جنسی یاهیپوفیز، و همینطور در کل بدن، به ویژه به گناد ها آسیب می رساند.

این اثرات دراز مدت عوامل و داروهای گنادوتوکسیک، شامل نارسایی تخمدان، توقف بلوغ و ناباروری پس از آن است به همین دلیل برای حفظ باروری در کودکان دختر مبتلا به سرطان باید اقدامات پیشگیرانه ای را پیش از شروع شیمی درمانی و اشعه درمانی آغاز کرد. ارزیابی پتانسیل شدت احتمالی این آسیب ها و تناسب روش های حفظ باروری قبل از شروع درمان سرطان در هر کودک بیمار برای محدود کردن این اثر تاخیری درمان بسیار مهم است و قبل از شروع درمان گنادوتوکسیک باید استاندارد مراقبت در نظر گرفته شود

دستورالعمل هایی توسط انجمن های حمایتی سرطان و باروری منتشر شده، که طبق آن بیماران جوان با نوجوان و والدین یا مراقبین کودکان بیماری که با رژیم گنادو توکسیک درمان شده اند، باید به طور سیستماتیک از خطر ناباروری و گزینه های حفظ باروری خود مطلع شوند و به دنبال آن روش اقدام برای حفظ باروری به عنوان مثال، انجماد اسپرم یا تخمک( برای کودکانی که به سن بلوغ رسیده اند با رضایت بیمار، موافقت پدر و مادر یا مراقب پیشنهاد می شود.

اطلاع رسانی صحیح در این مورد به بیماران و یا والدین آنها در این مورد که نارسایی های زودرس تخمدان با درصد خطر متفاوت از کم تا زیاد (20 تا 80 درصد)با توجه به رژیم درمانی و دوز داروها و سن بیمار رخ می دهد  می تواند در نگرش و تقاضای حفظ باروری در آنان موثر باشد.

در مطالعات انجام شده در همین رابطه بسیاری از زنان بیمار جوان اعلام کردند که باروری یکی از نگرانی های آنها در زمان تشخیص بوده و تعداد زیادی پس از درمان فرزند می خواستند