
ناباروری یکی از مشکلاتی است که بر روابط زناشویی زوجین نابارور و نیز روابط اجتماعی و خانوادگی آنان تاثیر عمیقی می گذارد که به عنوان سومین عامل طلاق در ایران محسوب شده که باعث می شود نیاز به استفاده از فناوری هایی همچون کمک باروری (ART) شود.
یکی از روش های کمک باروری رحم جایگزین در ایران است که مداخله شخص سوم در تولید مثل مصنوعی انسان می باشد که در سایه پیشرفت های علمی و استفاده از مادر جایگزین امکان پذیر شده است و باعث بروز مباحث جدید فقهی، اخلاقی، حقوقی و اجتماعی به ویژه حقوق خانواده شده است که بدون پاسخگویی و دانش آنها نمی توان اقدامات لازم را جهت شروع روند انجام داد.
رحم جایگزین در ایران یه معنای توافق با خانمی که صاحب رحم سالم باشد و آمادگی خود را جهت بارداری برای زوجین ناباروری اعلام کند به حالتی که پس از زایمان، نوزاد متولد شده را به زوجین ناباروری تحویل دهد. مادر صاحب رحم که بارداری را انجام می دهد به عنوان مادر جایگزین و زوجین نابارور به عنوان والدین حقیقی فرزند تلقی شده.
حالت مادر جایگزین از جهت چگونگی ارتباط ژنتیکی مادر جانشین و والدین حقیقی به سه دسته تقسیم شده.
تخمک و اسپرم زوج نابارور به روش لقاح خارج از رحمی به جنین تبدیل شده و بر حسب سیکل باروری بانوی صاحب رحم، جنین حاصله را به رحم جایگزین منتقل می گردد. در این روش مادر جایگزین، جنین را تا زمان زایمان در رحم حمل کرده و از نظر ژنتیکی نوزاد حاصله هیچ ارتباط ژنتیکی با مادر جایگزین ندارد و زوج نابارور والدین بیولوژیکی نوزاد محسوب شده که به آن روش جایگزینی کامل گفته میشود.
بارداری مادر صاحب رحم، در نتیجه لقاح آزمایشگاهی تخمک مادر با اسپرم زوج نابارور و یا لقاح مستقیم حاصل شده. در این روش مادر صاحب روح از نظر ژنتیکی با کودک وابستگی دارد و مادر بیولوژیکی جنین محسوب می شود که به آن جایگزین نسبی گفته میشود.
جنین حاصل از اسپرم پدر بیولوژیکی و تخمک اهدا شده در رحم مادر جایگزین کاشته شده که در این حالت نیز مادر جایگزین از لحاظ ژنتیکی ارتباطی با ما جنین نداشته ولی پدر حکمی با نوزاد دارد.
در این روش بارداری با جنین اهدایی نامیده می شود که در رحم مادر جایگزین کاشته شده.
رحم جایگزین در ایران برای زوجینی که مشکلات ناباروری داشته و جهت حفظ بنیان خانواده و جلوگیری از متلاشی شدن آن استفاده می شود شامل موارد زیر می باشد. :
لغت Surrogate از کلمه لاتین surrogacy به معنی جانشین گرفته شده که برای اولین بار در کتاب مقدس به آن اشاره شده: سارا همسر حضرت ابراهیم (ع) به علت ناباروری به همسرش پیشنهاد کرد که این مشکل را از طریق کنیزش هاجر حل کند.
قانون رحم جایگزین در ایران بر مبنای قانون نحوه اهداء جنین به زوجین نابارور، درمان ناباروری با انتقال جنین های تشکیل شده از اسپرم و تخمک زوج های قانونی و شرعی در خارج از رحم طبق شرایط خاصی مجاز است. کلیه مراکز تخصصی درمان ناباروری مجاز خواهند بود با رعایت ضوابط شرعی وشرایط مندرج در قانون نسبت به انتقال جنین های حاصل از تلقیح خارج از رحم زوج های قانونی و شرعی پس از موافقت کتبی زوجین صاحب جنین به رحم زنانی که پس از ازدواج و انجام اقدامات پزشکی، ناباروری آنها به اثبات رسیده اقدام نمایند.
مراکز مذکور در صورت موافقت و رضایت کتبی زوجین اهدا کننده و تسلیم جواز دریافت جنین از سمت دادگاه خانواده از طرف زن و شوهر متقاضی می توانند به درمان ناباروری اقدام کنند.
الف) مشاوره پزشکی: زوجین نابارور متقاضی رحم اجاره ای قبل از استفاده از این روش باید از نظر جنبه های مختلف بررسی گردد. نیاز به انجام لاپاراسکوپی در مورد فقدان مادرزادی رحم، ارزیابی سلامت عملکرد بیضه ها و تخمدان ها با انجام آزمایشهای آنالیز اسپرم و هورمونی، سونوگرافی تخمدان ها، آزمایش بیماری های منتقله از راه تماس جنسی همچون: ایدز، هپاتیت C, B ، مشخص شدن گرون خونی (در مواردی که مادر جایگزین دارای گروه خون منفی باشد)
از آنجایی که احتمال ابتلای زوجین نابارور به ایدز به جهت سلامت مادر جایگزین و فرزند حاصل از آن ضروری است، توصیه می شود که اسپرم یا جنین حاصل از گامت زوج نابارور منجمد گردد و پس از گذشت شش ماه زوج نابارور مجدد از نظر ابتلای به ایدز مورد بررسی قرار گیرند و در صورت منفی بودن نتایج آزمایشات ، اسپرم یا جنین منجمد شده به رحم جایگزین انتقال یابد.
ب) مشاوره روانی: ارزیابی سلامت روان زوجین نابارور متقاضی رحم اجاره ای از اهمیت بسیاری برخوردار است که تلاش بر آن است که سلامت روانی زوجین و پایداری زناشویی آنها مورد ارزیابی قرار گیرد. وجود اختلالات شخصیتی نظیر: افسردگی شدید و اسکیزوفرنی، عقب افتادگی ذهنی، وسواس، جامعه ستیزی و اعتیاد به مصرف مشروبات الکلی از جمله مواردی است که مانع آن می شود که نام زوجین در فهرست متقاضیان درمان قرار گیرد.
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح