هر سال گروه بزرگی از کودکان و نوجوانان به دلیل ابتلا به سرطان یا برخی بیماری‌های خودایمنی و خونی، تحت درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا پیوند مغز استخوان قرار می‌گیرند. پیشرفت چشمگیر در درمان‌های آنکولوژی کودکان باعث شده نرخ بقا در دهه‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد، اما همین درمان‌های نجات‌بخش می‌توانند اثری جبران‌ناپذیر بر توان تولیدمثلی آینده کودک بگذارند. به همین دلیل، موضوع «حفظ باروری» (Fertility Preservation) پیش از شروع درمان‌های گنادوتوکسیک، امروزه بخشی جدی از برنامه درمانی این بیماران به شمار می‌رود.
داروهای شیمی‌درمانی به‌ویژه آلکیلاتینگ‌ها و نیز پرتودرمانی ناحیه لگن یا مغز، می‌توانند به بافت تخمدان در دختران و بافت بیضه در پسران آسیب برسانند. برخلاف بزرگسالان، کودکان پیش از بلوغ هنوز سلول‌های جنسی بالغ (تخمک یا اسپرم) تولید نکرده‌اند، بنابراین روش‌های متداول حفظ باروری مانند انجماد تخمک یا اسپرم برای آن‌ها قابل استفاده نیست و نیاز به راهکارهای اختصاصی وجود دارد.
در پسران پیش از بلوغ که هنوز اسپرم‌زایی آغاز نشده، انجماد بافت بیضه (Testicular Tissue Cryopreservation) گزینه اصلی محسوب می‌شود. در این روش، نمونه کوچکی از بافت بیضه پیش از شروع درمان برداشته و منجمد می‌شود تا در آینده، در صورت پیشرفت روش‌های آزمایشگاهی بلوغ سلول‌های بنیادی اسپرماتوگونی یا پیوند مجدد بافت، امکان بازگرداندن باروری فراهم شود. بر اساس دستورالعمل انجمن اروپایی باروری و جنین‌شناسی انسانی (ESHRE) که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، تعداد مراکزی که این روش را ارائه می‌دهند و تعداد کودکانی که تحت این اقدام قرار گرفته‌اند در سال‌های اخیر به‌طور پیوسته افزایش یافته است، هرچند این روش هنوز جنبه پژوهشی و آزمایشی دارد و کاربرد بالینی گسترده آن منوط به تکمیل مطالعات بیشتر است.
برای دختران پیش از بلوغ، انجماد بافت تخمدان از طریق جراحی لاپاراسکوپی رایج‌ترین گزینه است. در نوجوانانی که پس از بلوغ و پیش از شروع درمان فرصت کافی دارند، انجماد تخمک نیز در برخی مراکز تخصصی قابل انجام است. انتخاب روش مناسب به سن بیمار، نوع بیماری، فوریت شروع درمان و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد و باید در تیمی چندتخصصی شامل انکولوژیست و متخصص باروری تصمیم‌گیری شود.
از آنجا که تصمیم درباره حفظ باروری در کودکان توسط والدین و با در نظر گرفتن منافع بلندمدت کودک گرفته می‌شود، مشاوره پیش از درمان اهمیت زیادی دارد. دستورالعمل‌های انجمن آمریکایی طب تولیدمثل (ASRM) تأکید می‌کنند که تمامی بیماران در سنین باروری، از جمله کودکان و نوجوانان، پیش از آغاز درمان‌های گنادوتوکسیک باید به متخصص باروری ارجاع داده شوند تا گزینه‌های موجود و پیامدهای احتمالی بیماری بر توان باروری آینده برای خانواده تشریح شود. این مشاوره باید در بازه زمانی کوتاهی که معمولاً پیش از شروع درمان سرطان وجود دارد انجام شود، که خود چالشی عملی برای تیم درمانی است.
پژوهش‌های در حال انجام بر روی بلوغ آزمایشگاهی سلول‌های بنیادی جنسی و بهبود روش‌های پیوند مجدد بافت‌های منجمد، امید می‌دهد که در آینده امکان بازگرداندن باروری برای کودکانی که در سنین پیش از بلوغ تحت درمان‌های سرطان قرار گرفته‌اند، گسترش یابد. با این حال، این حوزه هنوز در مراحل اولیه توسعه بالینی است و نتایج قطعی درباره ایمنی و اثربخشی بلندمدت آن نیاز به مطالعات تکمیلی دارد.
حفظ باروری در کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری‌های نیازمند درمان‌های گنادوتوکسیک، حوزه‌ای در حال رشد در پزشکی تولیدمثل است. تصمیم‌گیری زودهنگام، ارجاع به‌موقع به تیم تخصصی باروری و انتخاب روش متناسب با سن بیمار، نقش کلیدی در حفظ امکان فرزندآوری در آینده این کودکان دارد.
1- ESHRE FP for Boys Working Group. ESHRE good practice recommendations on fertility preservation involving testicular tissue cryopreservation in children receiving gonadotoxic therapies. Human Reproduction. 2025;40(8):1391-1431.
2- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility preservation in patients undergoing gonadotoxic therapy or gonadectomy: a committee opinion. ASRM, 2019.
3- Fertility Preservation in Female Patients with Cancer Part II: Royan Institute Clinical Practice Guideline for Girls and Women with Cancer; A Review Study. PMC.
4- Japan Society of Clinical Oncology. Clinical Practice Guidelines 2017 for fertility preservation in childhood, adolescent, and young adult cancer patients: part 1.
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
0
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
