استفاده از تخمک اهدایی یکی از مؤثرترین راهکارهای درمان ناباروری برای گروهی از زنانی است که به دلایل مختلف امکان استفاده از تخمک خود را ندارند یا احتمال موفقیت درمان با تخمک خودشان بسیار پایین است. این روش طی سه دهه اخیر به یکی از ارکان اصلی درمان‌های کمک‌باروری تبدیل شده و امروزه بخش قابل‌توجهی از چرخه‌های لقاح آزمایشگاهی (IVF) در سراسر دنیا را تشکیل می‌دهد.
مهم‌ترین گروهی که کاندید استفاده از تخمک اهدایی هستند عبارتند از: زنان مبتلا به نارسایی زودرس تخمدان یا یائسگی زودرس، زنانی که به دلیل افزایش سن ذخیره تخمدانی بسیار کاهش‌یافته دارند، بیمارانی که پس از چند دوره ناموفق IVF با تخمک خود همچنان به بارداری نرسیده‌اند، افرادی که تخمدان‌های خود را به دلایل پزشکی (مانند جراحی یا درمان سرطان) از دست داده‌اند، و نیز زنانی که ناقل بیماری‌های ژنتیکی شدید هستند و ترجیح می‌دهند از انتقال آن به فرزند خود جلوگیری کنند. طبق مطالعات منتشرشده، چرخه‌های دریافت تخمک اهدایی امروزه حدود پنج تا هفت درصد از کل چرخه‌های انتقال جنین را در برخی مراکز تشکیل می‌دهد.
انتخاب اهداکننده تخمک، فرآیندی دقیق و چندمرحله‌ای است. بر اساس معیارهای رایج در مراکز معتبر، اهداکنندگان معمولاً باید در محدوده سنی حدود ۲۰ تا ۳۲ سال باشند، شاخص توده بدنی مناسبی داشته باشند، ذخیره تخمدانی کافی (بر اساس آزمایش هورمون آنتی مولرین) داشته و از نظر چرخه قاعدگی منظم باشند. علاوه بر معاینه فیزیکی و سونوگرافی واژینال برای رد بیماری‌هایی مانند تخمدان پلی‌کیستیک یا اندومتریوز، ارزیابی روانشناختی نیز بخش ضروری غربالگری اهداکنندگان است. انجمن آمریکایی طب تولیدمثل (ASRM) در دستورالعمل مربوط به اهدای گامت، الزامات مربوط به غربالگری عفونی و ژنتیکی اهداکنندگان مطابق استانداردهای سازمان غذا و دارو را نیز مشخص کرده است.
پس از انتخاب اهداکننده، تخمدان او تحت تحریک هورمونی کنترل‌شده قرار می‌گیرد تا تعداد مناسبی تخمک بالغ تولید شود. این تخمک‌ها پس از برداشت، یا بلافاصله با اسپرم لقاح داده می‌شوند (چرخه تازه) یا برای استفاده در آینده منجمد می‌شوند (چرخه منجمد). به‌موازات این مرحله، آندومتر رحم گیرنده با استفاده از داروهای هورمونی برای پذیرش جنین آماده‌سازی می‌شود. در نهایت، جنین حاصل -تازه یا پس از ذوب جنین منجمد- به رحم گیرنده منتقل می‌شود.
بر اساس دستورالعمل ASRM منتشرشده در سال ۲۰۲۱ که بر پایه بررسی نظام‌مند مطالعات موجود تدوین شده، نرخ بارداری بالینی به‌ازای هر انتقال جنین با تخمک اهدایی منجمد در مقایسه با تخمک تازه تفاوت معناداری ندارد، هرچند شواهد کافی برای اطمینان کامل از یکسان‌بودن نرخ تولد زنده در این دو حالت هنوز محدود است. همچنین بر اساس همین دستورالعمل، پیامدهای نوزادی حاصل از تخمک منجمد در مقایسه با تخمک تازه مشابه گزارش شده است. به‌طور کلی، نرخ موفقیت درمان با تخمک اهدایی -به دلیل جوان‌بودن اهداکننده و کیفیت بالاتر تخمک- معمولاً بالاتر از IVF با تخمک خود بیمار در سنین بالا گزارش می‌شود، هرچند بارداری در این روش نیز از نظر عوارض مامایی نیازمند پیگیری دقیق است.
محرمانگی هویت اهداکننده و گیرنده، نگهداری مستندات پزشکی و ژنتیکی اهداکننده برای دسترسی احتمالی در آینده، و مشاوره روانشناختی پیش از شروع درمان، از جمله نکاتی هستند که در دستورالعمل‌های حرفه‌ای بر آن‌ها تأکید شده است. بر اساس این دستورالعمل‌ها، سوابق مربوط به غربالگری و آزمایش‌های اهداکننده باید حداقل به مدت ده سال نگهداری شود تا در صورت نیاز، به‌عنوان منبعی برای پیگیری‌های پزشکی آینده فرزند متولدشده در دسترس باشد.
استفاده از تخمک اهدایی گزینه‌ای مؤثر برای گروه بزرگی از زنان نابارور است که امکان بارداری با تخمک خود را ندارند. موفقیت این روش تا حد زیادی به کیفیت غربالگری اهداکننده، هماهنگی دقیق چرخه درمانی و پیگیری‌های بالینی مناسب پس از بارداری بستگی دارد.
1- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Evidence-based outcomes after oocyte cryopreservation for donor oocyte in vitro fertilization and planned oocyte cryopreservation: a guideline. 2021.
2- American Society for Reproductive Medicine. Gamete and embryo donation guidance. 2024.
3- Comparison of Cumulative Live Birth Rates Between Fresh and Vitrified Donor Oocytes. PMC.
4- In Vitro Fertilization Outcomes in Donor Oocyte Cycles Compared to the Autologous Cycles in the Poseidon 4 Group of Poor Ovarian Responders. PMC.
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
0
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
