برای بسیاری از زوج‌ها، مشکل باروری فقط به تخمک و اسپرم محدود نیست؛ گاهی مسئله خودِ رحم است. وقتی رحم وجود ندارد، قابل درمان نیست یا ادامه‌ی بارداری برای مادر خطر جدی دارد، یکی از راه‌های رسیدن به فرزند ژنتیکی، بارداری جایگزین است که در گفتار عمومی «رحم اجاره‌ای» نامیده می‌شود. در متون علمی بیشتر عبارت «حامل بارداری» (gestational carrier) به کار می‌رود؛ عبارتی که بر جنبه‌ی درمانی این روش تأکید دارد.
در بارداری جایگزین امروزی، جنین در آزمایشگاه IVF و با تخمک و اسپرم والدین خواسته ساخته می‌شود و سپس به رحم زن دیگری منتقل می‌گردد. حامل از نظر ژنتیکی هیچ ارتباطی با نوزاد ندارد. این ویژگی، روش را از شکل قدیمی‌تر آن، که در آن تخمک خود زنِ جایگزین به کار می‌رفت، متمایز می‌کند.
کمیته‌ی عملی انجمن آمریکایی پزشکی باروری (ASRM) در سال ۲۰۲۲ تأکید کرد که استفاده از حامل بارداری باید بر یک اندیکاسیون پزشکی واقعی تکیه کند: وضعیتی که مانع بارداری در رحم مادر است یا ادامه‌ی آن را برای مادر یا جنین بسیار پرخطر می‌کند، و این دلیل باید به‌روشنی مستند شود. نمونه‌ها عبارت‌اند از:
پیوند رحم گزینه‌ی دیگری برای ناباروری رحمیِ مطلق است، اما هنوز در مراکز معدود و عمدتاً در قالب پروتکل‌های پژوهشی انجام می‌شود و جایگزین رایج حامل بارداری نیست.
تصور رایج این است که چون حامل‌ها با دقت انتخاب می‌شوند، بارداری کم‌خطری دارند. شواهد تازه این تصویر را کامل نمی‌کند. متاآنالیز ۲۰۲۴ در JAMA Network Open، که حدود ۲۸ هزار بارداری حامل را با بیش از یک میلیون بارداری دیگر مقایسه کرد، شانس بیشتر اختلالات فشارخون بارداری را نشان داد، ولی زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد تفاوت چشمگیری نداشتند. مطالعه‌ی جمعیتی انتاریو (Annals of Internal Medicine، ۲۰۲۴) نیز نشان داد عوارض شدید مادری در حامل‌ها ۷٫۸ درصد بود، در برابر ۴٫۳ درصد پس از IVF و ۲٫۳ درصد در بارداری طبیعی. فشارخون بالا، خونریزی پس از زایمان و زایمان پیش از ۳۷ هفته هم بیشتر دیده شد، اما عوارض شدید نوزادی تفاوت معناداری نداشت. برخی حامل‌های این مطالعه معیارهای توصیه‌شده را نداشتند و علت دقیق تفاوت‌ها روشن نیست. در مقابل، بررسی ایالت یوتا عوارض شدید مامایی را نادر گزارش کرده است. یعنی کیفیت انتخاب و پایش، ایمنی را تعیین می‌کند.
راهنمای ASRM بر ارزیابی پزشکی حامل و والدین خواسته، مشاوره‌ی روانی‌ـ‌آموزشی و مشاوره‌ی حقوقی تأکید دارد. هر دو طرف باید پیش از انتقال جنین درباره‌ی ریسک‌ها، تصمیم‌گیری در شرایط دشوار (مثل ناهنجاری جنین یا عارضه‌ی مادری)، ارتباط پس از تولد و مسئولیت‌ها به توافق شفاف برسند. بهتر است هر طرف مشاور حقوقی مستقل داشته باشد.
ایران از معدود کشورهای اسلامی است که بارداری جایگزین در آن عملاً انجام می‌شود. قانون اهدای جنین به زوجین نابارور (مصوب ۱۳۸۲) درمان‌های مبتنی بر شخص سوم را ممکن کرد و رحم جایگزین نیز بر پایه‌ی تفسیر موسع از همین قانون و فتاوای بسیاری از مراجع شیعه انجام می‌شود. با این حال، مقاله‌ی ۲۰۲۵ در Archives of Iranian Medicine یادآور می‌شود که قانون وظایف مالی و حقوقی والدین خواسته را در برابر حامل، و حقوق او را در موقعیت‌هایی مثل فسخ توافق یا ختم بارداری، به‌روشنی تعیین نکرده است. پس ضوابط جاری را پیش از آغاز با مشاور حقوقی بررسی کنید.
بارداری جایگزین برای گروه مشخصی از بیماران راهکاری مؤثر است، اما درمانی بی‌خطر و ساده نیست. تصمیم درست از ارزیابی پزشکی دقیق، مشاوره‌ی روان‌شناختی و روشن بودن چارچوب حقوقی می‌گذرد.
گالری / کادر فنی / درباره ما / فرم استخدام
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
گالری / کادر فنی / درباره ما / فرم استخدام
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
0
شیراز، خیابان زند، خیابان فلسطین، ساختمان 444، طبقه دوم
شنبه تا چهارشنبه: صبح و بعدازظهر
پنج شنبه: صبح
