ناباروری بدون علت مشخص (Unexplained Infertility) یکی از چالش برانگیزترین وضیعت ها در حوزه پزشکی باروری است. در این شرایط، با وجود انجام بررسی های کامل شامل: آزمایش های هورمونی، ارزیابی تخمک گذاری، بررسی لوله های رحمی و آنالیز اسپرم، علت مشخصی برای ناباروری یافت نمی شود. 

در چنین شرایطی، انتخاب مسیر درست برای درمان ناباروری زوجین اهمیت زیادی دارد تا از مداخلات غیرضروری جلوگیری شده و شانس بارداری به صورت منطقی و مرحله ای افزایش یابد. 

سازمان جهانی بهداشت (WHO) برای درمان ناباروری زوجین بدون علت مشخص، یک رویکرد سه مرحله ای پیشنهاد می کند که در ادامه به طور کامل توضیه داده می شود. 

درمان ناباروری زوجین

خط اول درمان: مدیریت انتظاری (Expectant Management)

در این مرحله از درمان ناباروری زوجین بدون علت مشخص، سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند که (مدیریت انتظاری) جایگزین تلقیح داخل رحمی بدون تحریک تخمدان (U-IUI) شود.

نوع توصیه: مشروط

سطح قطعیت شواهد: پایین

مدیریت انتظاری چیست؟

مدیریت انتظاری به این معناست که زوجین برای مدتی مشخص تحت نظر پزشک قرار می گیرند، اما هیچ مداخله پزشکی فعالی انجام نمی شود. در این مدت: 

در مطالعاتی که مبنای این توصیه بوده اند، مدت مدیریت انتظاری معمولا بین 3 تا 6 ماه در نظر گرفته شده است. 

این رویکرد نشان می دهد که در بسیاری از موارد، حتی بدون مداخله دارویی، احتمال بارداری وجود دارد و ممکن است نیازی به شروع فوری درمان های تهاجمی تر در مسیر درمان ناباروری زوجین نباشد. 

درمان ناباروری زوجین

خط دوم درمان: IUI همراه با تحریک تخمدان (S-IUI)

اگر پس از دوره مدیریت انتظاری بارداری رخ ندهد، مرحله دوم درمان ناباروی زوجین آغاز می شود. 

در این مرحله، سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد می کند از تلقیح داخل رحمی همراه با تحریک تخمدان (S-IUI) استفاده شود. 

نوع توصیه: مشروط

سطح قطعیت شواهد: پایین

داروهای پیشنهادی: 

برای تحریک تخمدان در این روش: دو دارو توصیه شده اند: 

در انتخاب بین این دو دارو باید قوانین ملی مربوط به مصرف خارج از برچسب (Off-label use) لتروزول در نظر گرفته شود. 

چند چرخه درمان لازم است؟ 

تعداد بهینه چرخه های S-IUI هنوز به طور قطعی مشخص نیست. در مطالعات مختلف، بین 1 تا 6 چرخه گزارش شده است، اما در تحقیقات جدیدتر معمولا 3 تا 6 چرخه انجام می شود. 

نکته مهم اینکه WHO توصیه می کند در این مرحله گنادوتروپین ها استفاده نشود و S-IUI تنها با کلومیفن یا لتروزول انجام شود. 

نوع توصیه درباره عدم استفاده از گنادوتروپین ها: مشروط

سطع قطعیت شواهد: بسیار پایین

این مرحله یکی از مهم ترین گام ها در مسیر مرحله ای و علمی درمان ناباروری زوجین محسوب می شود، زیرا تعادل مناسبی بین اثربخشی و میزان تهاجمی بودن درمان ایجاد می کند. 

درمان ناباروری زوجین

خط سوم درمان: لقاح خارج رحمی (IVF)

اگر S-IUI نیز موفقیت آمیز نباشد، وارد مرحله سوم درمان ناباروری زوجین می شویم. 

در این شرایط سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد می کند لقاح خارج رحمی IVF جایگزین مدیریت انتظاری شود. 

نوع توصیه: مشروط

سطح قطعیت شواهد: پایین

آی وی اف یکی روش پیشرفته کمک باروری است که در آن تخمک واسپرم در محیط آزمایشگاهی ترکیب شده و پس از تشکیل جنین، به رحم منتقل می شوند. این روش در بسیاری از موارد ناباروری بدون علت مشخص، شانس بارداری را به طور قابل توجهی افزایش می دهد. 

آیا باید از ICSI استفاده شود؟ 

برای زوج هایی که پس از شکست S-IUI تحد IVF قرار می گیرند، WHO توصیه می کند که IVF به تنهایی انجام شود و از روش ICSI (تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی) استفاده نشود، مگر اینکه اندیکاسیون مشخصی وجود داشته باشد. 

نوع توصیه: قطعی

سطح قطعیت شواهد: پایین

این توصیه نشان می دهد که در ناباروری بدون علت مشخص، استفاده روتین از ICSI ضرورتی ندارد و انتخاب روش باید بر اساس شرایط دقیق هر زوج انجام شود. 

هزینه فریز تخمک